Сэтгүүлч Х.Ганзаяа
Камерын өмнө “ард түмэн” гэж уйлж хувилгаан дүр эcгэж, цаанаа томилгоогоо наадмын өмнө шургуулдаг та нар бузар худалч хуурамч төрөлөө арилжсан чөтгөрүүд гэлтэй
6 дугаар сарын 24-нд Монголбанкны Тэргүүн дэд ерөнхийлөгчид нэр дэвшигчийн сонсгол ирц бүрдээгүйн улмаас хойшилсон.
Харин өнөөдөр УИХ-ын Эдийн засгийн байнгын хороогоор уг сонсголын товыг дахин зарлах эсэхийг шийдэх гэж байна. Хэрэв өнөөдөр сонсголын товыг зарлавал наадмын өмнө томилгоог яаравчлан хийх өндөр магадлалтай.
Тиймээс Монголбанкны Тэргүүн дэд ерөнхийлөгчид нэр дэвшигч Э.Анарын асуудлыг УИХ, олон нийт нухацтай авч үзэх ёстой.
Нэгдүгээрт, нэр дэвшигч Э.Анар УИХ-д ирүүлсэн баримт бичигтээ цаг хугацааны хувьд аль хэдийнэ хэрэгжээд дууссан байх ёстой “Монгол Улсын үндэсний төлбөрийн системийг 2009-2020 онд хөгжүүлэх стратеги”-ийн баримт бичгийг ашигласан нь 10 болон 15 дугаар хуудсаар нотлогдож байгаа юм. Энэ бол УИХ-д хуучирсан, хэрэгжсэн байх ёстой баримт бичгээр мэдээлэл өгсөн, төрийн дээд байгууллагыг үл хүндэтгэсэн хариуцлагагүй үйлдэл юм.
Монголбанк шиг улсын мөнгө, төгрөг, төлбөрийн системийн гол зангилаа байгууллагын Тэргүүн дэд ерөнхийлөгчөөр очих хүн баримт бичгээ ч нягталж чадахгүй байна гэдэг бол өөрөө том анхааруулах дохио.
Нэр дэвшигч Э.Анар нь Миеэгомбын Энхболдын хүү. Тэрээр Монголбанкнаас ажлын гараагаа эхэлж, өнөөдрийг хүртэл тус байгууллагад ажиллаж ирсэн. Харин түүний эцэг М.Энхболд Улаанбаатар хотын газрын наймаа, “60 тэрбум”-ын гэх улс төр, авлигын асуудлуудтай нэр холбогдож, улстөрийн хариуцлага хүлээсэн түүхийг олон нийт мартаагүй.
Тэгвэл өнөөдөр түүний хүү төрийн мөнгөний бодлого, санхүүгийн системийн хамгийн чухал албан тушаалын нэг рүү дэвшиж байна. Энэ улс төрийн залгамж халаа юу, мэргэжлийн шалгуур уу? Монгол Улсад шударга ёс, хариуцлага, мерит зарчим үнэхээр үйлчилж байна уу гэдэг асуултыг зайлшгүй тавих ёстой.
Хоёрдугаарт, Э.Анар нь Монголбанкны Төлбөр тооцооны газрын захирлаар ажиллаж байгаа хүн. Гэтэл өнөөдөр Монгол Улсын эдийн засагт хамгийн том нөлөө үзүүлж буй Оюутолгойн экспортын орлого, валютын урсгал, үндэсний төлбөрийн системээр дамжих ёстой мөнгөн урсгалын асуудалд ямар байр суурь баримталж, юу хийсэн бэ?
Оюутолгойн зэсийн баяжмалын экспортын орлого Монгол Улсын санхүүгийн систем, Монголбанкны үндэсний төлбөрийн системээр дамжин, Монгол Улсад бодитоор бүртгэгдэж, ил тод байх ёстой. Учир нь Оюутолгойн үндсэн үйл ажиллагаа Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр явагдаж байгаа нь маргах аргагүй үнэн.
Гэтэл энэ олон жил Оюутолгойн экспортын орлого, доллар, юанийн урсгал Монголын санхүүгийн системд бодитоор ямар хэмжээнд орж ирж байна вэ? Монголбанк энэ асуудалд ямар хяналт тавьсан бэ? Төлбөр тооцооны газрын захирал Э.Анар энэ чиглэлээр ямар ажил хийсэн бэ?
Хэрэв Оюутолгойн экспортын орлого Монголбанкны үндэсний төлбөрийн системээр бүрэн, ил тод дамждаг байсан бол Монгол Улсын валютын нөөц, төгрөгийн ханш, санхүүгийн тогтвортой байдалд асар том эерэг нөлөө үзүүлэх боломжтой байсан. Импортоос өндөр хамааралтай Монгол Улсын хувьд жижиг асуудал биш. Манай улсын эдийн засгийн амин судас.
Гуравдугаарт, нэр дэвшигч Э.Анар Монголбанкны Тэргүүн дэд ерөнхийлөгчөөр томилогдвол “гадаад валютын худалдааг зах зээлийн зарчимд шилжүүлнэ” гэсэн байр суурь илэрхийлсэн байна.
Энэ үг гоё сонсогдож болох ч цаанаа маш ноцтой эрсдэл дагуулж байна. Монголбанк бол Төв банкны тухай хуульд заасны дагуу төгрөгийн тогтвортой байдлыг хангах үндсэн зорилготой байгууллага. Гэтэл валютын худалдааг бүрэн зах зээлийн урсгалд тавина гэдэг нь төгрөгийн ханшийг хамгаалах бодлогыг сулруулах, иргэдийн төгрөгөөр хуримтлуулсан хадгаламжийн үнэ цэнийг унагах, зах зээлийг валютын ченжүүд, дамын наймаачдын савлагаанд өгөх аюултай.
Монголчууд 1990-ээд оны мөнгөний огцом үнэгүйдэл, амьдралын хуримтлал нэг өглөө цаас болсон гашуун түүхийг мартаагүй. Тиймээс ийм агуулгатай бодлогын санаачилга нь зүгээр нэг “шинэчлэл” биш, харин санхүүгийн тогтвортой байдалд шууд заналхийлэх эрсдэлтэй алхам гэж харагдаж байна.
Валютын зах зээлийг хэн удирдах вэ? Монголбанк уу, эсвэл Найман шаргын валютын ченжүүд үү? Монгол Улсын мөнгөний бодлогыг төр барих уу, эсвэл дамын зах барих уу?
Монголбанк төгрөгийн тогтвортой байдал, иргэдийн хадгаламж, банк санхүүгийн систем, улсын эдийн засгийн аюулгүй байдлын гол тулгуур.
Тиймээс хуучирсан баримт бичгээр УИХ-д мэдээлэл өгсөн, Оюутолгойн валютын урсгалын асуудал дээр бодит үр дүн харуулаагүй, валютын худалдааг хэт чөлөөлөх эрсдэлтэй байр суурь илэрхийлсэн Э.Анар гэх нэр дэвшигчид Монголбанкны Тэргүүн дэд ерөнхийлөгчийн эрх мэдлийг шууд өгөх нь туйлын хариуцлагагүй шийдвэр болно.
УИХ энэ томилгоог наадмын өмнөх улс төрийн чимээнд шургуулж батлах гэж байгаа бол энэ нь олон нийтийг үл тоосон, санхүүгийн аюулгүй байдлыг тоглоом болгосон хэрэг болно.
Монголбанкны Тэргүүн дэд ерөнхийлөгчийн албан тушаал бол хэн нэгний удам залгамжлах суудал биш. Энэ бол Монгол төгрөгийн хувь заяа, иргэдийн халаас, улсын санхүүгийн дархлааг хариуцах албан тушаал.
Тиймээс Э.Анарын нэр дэвшилтийг яаравчлан батлах бус, нээлттэй, баримттай, хатуу сонсгол хийж, дараах асуултад тодорхой хариулт авах ёстой.
1. Яагаад хэрэгжиж дууссан байх ёстой 2009-2020 оны стратегийн баримт бичгийг УИХ-д ирүүлсэн бэ?
2. Оюутолгойн экспортын орлого, валютын урсгал Монголбанкны үндэсний төлбөрийн системээр бүрэн дамжиж байгаа эсэхэд Монголбанк ямар хяналт тавьсан бэ?
3. “Гадаад валютын худалдааг зах зээлийн зарчимд шилжүүлнэ” гэдэг нь төгрөгийн ханшийг хамгаалах бодлогоос ухрах алхам мөн үү?
4. Монголбанкны Тэргүүн дэд ерөнхийлөгчийн албан тушаалд Э.Анарын бодит хийж бүтээсэн ажил, мэргэжлийн давуу тал юу вэ?
5. Энэ томилгоо мэргэжлийн шалгуураар явж байна уу, эсвэл улс төрийДоорхыг илүү цэгцтэй, хурц боловч шууд яллах өнгийг бага зэрэг баримт, асуултын хэлбэрт оруулж заслаа. Камерын өмнө “ард түмэн” гэж уйлчихаад цаанаа томилгоогоо наадмын өмнө шургуулдаг улс төрийн сонгодог цирк л харагдаж байна.
6 дугаар сарын 24-нд Монголбанкны Тэргүүн дэд ерөнхийлөгчид нэр дэвшигчийн сонсгол ирц бүрдээгүйн улмаас хойшилсон.
Харин өнөөдөр УИХ-ын Эдийн засгийн байнгын хороогоор уг сонсголын товыг дахин зарлах эсэхийг шийдэх гэж байна. Хэрэв өнөөдөр сонсголын товыг зарлавал наадмын өмнө томилгоог яаравчлан хийх өндөр магадлалтай.
Тиймээс Монголбанкны Тэргүүн дэд ерөнхийлөгчид нэр дэвшигч Э.Анарын асуудлыг УИХ, олон нийт нухацтай авч үзэх ёстой.
Нэгдүгээрт, нэр дэвшигч Э.Анар УИХ-д ирүүлсэн баримт бичигтээ цаг хугацааны хувьд аль хэдийнэ хэрэгжээд дууссан байх ёстой “Монгол Улсын үндэсний төлбөрийн системийг 2009-2020 онд хөгжүүлэх стратеги”-ийн баримт бичгийг ашигласан нь 10 болон 15 дугаар хуудсаар нотлогдож байна. Энэ бол энгийн нэг техникийн алдаа биш. Энэ бол УИХ-д хуучирсан, хэрэгжсэн байх ёстой баримт бичгээр мэдээлэл өгсөн, төрийн дээд байгууллагыг үл хүндэтгэсэн хариуцлагагүй үйлдэл юм.
Монголбанк шиг улсын мөнгө, төгрөг, төлбөрийн системийн гол зангилаа байгууллагын Тэргүүн дэд ерөнхийлөгчөөр очих хүн баримт бичгээ ч нягталж чадахгүй байна гэдэг бол өөрөө том анхааруулах дохио.
Нэр дэвшигч Э.Анар нь Миеэгомбын Энхболдын хүү. Тэрээр Монголбанкнаас ажлын гараагаа эхэлж, өнөөдрийг хүртэл тус байгууллагад ажиллаж ирсэн. Харин түүний эцэг М.Энхболд Улаанбаатар хотын газрын наймаа, “60 тэрбум”-ын гэх улс төр, авлигын асуудлуудтай нэр холбогдож, улстөрийн хариуцлага хүлээсэн түүхийг олон нийт мартаагүй.
Тэгвэл өнөөдөр түүний хүү төрийн мөнгөний бодлого, санхүүгийн системийн хамгийн чухал албан тушаалын нэг рүү дэвшиж байна. Энэ улс төрийн залгамж халаа юу, мэргэжлийн шалгуур уу? Монгол Улсад шударга ёс, хариуцлага, мерит зарчим үнэхээр үйлчилж байна уу гэдэг асуултыг зайлшгүй тавих ёстой.
Хоёрдугаарт, Э.Анар нь Монголбанкны Төлбөр тооцооны газрын захирлаар ажиллаж байгаа хүн. Гэтэл өнөөдөр Монгол Улсын эдийн засагт хамгийн том нөлөө үзүүлж буй Оюутолгойн экспортын орлого, валютын урсгал, үндэсний төлбөрийн системээр дамжих ёстой мөнгөн урсгалын асуудалд ямар байр суурь баримталж, юу хийсэн бэ?
Оюутолгойн зэсийн баяжмалын экспортын орлого Монгол Улсын санхүүгийн систем, Монголбанкны үндэсний төлбөрийн системээр дамжин, Монгол Улсад бодитоор бүртгэгдэж, ил тод байх ёстой. Учир нь Оюутолгойн үндсэн үйл ажиллагаа Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр явагдаж байгаа нь маргах аргагүй үнэн.
Гэтэл энэ олон жил Оюутолгойн экспортын орлого, доллар, юанийн урсгал Монголын санхүүгийн системд бодитоор ямар хэмжээнд орж ирж байна вэ? Монголбанк энэ асуудалд ямар хяналт тавьсан бэ? Төлбөр тооцооны газрын захирал Э.Анар энэ чиглэлээр ямар ажил хийсэн бэ?
Хэрэв Оюутолгойн экспортын орлого Монголбанкны үндэсний төлбөрийн системээр бүрэн, ил тод дамждаг байсан бол Монгол Улсын валютын нөөц, төгрөгийн ханш, санхүүгийн тогтвортой байдалд асар том эерэг нөлөө үзүүлэх боломжтой байсан. Импортоос өндөр хамааралтай Монгол Улсын хувьд энэ бол жижиг асуудал биш. Энэ бол улсын эдийн засгийн амин судас.
Гуравдугаарт, нэр дэвшигч Э.Анар Монголбанкны Тэргүүн дэд ерөнхийлөгчөөр томилогдвол “гадаад валютын худалдааг зах зээлийн зарчимд шилжүүлнэ” гэсэн байр суурь илэрхийлсэн байна.
Энэ үг гоё сонсогдож болох ч цаанаа маш ноцтой эрсдэл дагуулж байна. Монголбанк бол Төв банкны тухай хуульд заасны дагуу төгрөгийн тогтвортой байдлыг хангах үндсэн зорилготой байгууллага. Гэтэл валютын худалдааг бүрэн зах зээлийн урсгалд тавина гэдэг нь төгрөгийн ханшийг хамгаалах бодлогыг сулруулах, иргэдийн төгрөгөөр хуримтлуулсан хадгаламжийн үнэ цэнийг унагах, зах зээлийг валютын ченжүүд, дамын наймаачдын савлагаанд өгөх аюултай.
Монголчууд 1990-ээд оны мөнгөний огцом үнэгүйдэл, амьдралын хуримтлал нэг өглөө цаас болсон гашуун түүхийг мартаагүй. Тиймээс ийм агуулгатай бодлогын санаачилга нь зүгээр нэг “шинэчлэл” биш, харин санхүүгийн тогтвортой байдалд шууд заналхийлэх эрсдэлтэй алхам гэж харагдаж байна.
Валютын зах зээлийг хэн удирдах вэ? Монголбанк уу, эсвэл Найман шаргын валютын ченжүүд үү? Монгол Улсын мөнгөний бодлогыг төр барих уу, эсвэл дамын зах барих уу?
Монголбанк бол жирийн нэг байгууллага биш. Энэ бол төгрөгийн тогтвортой байдал, иргэдийн хадгаламж, банк санхүүгийн систем, улсын эдийн засгийн аюулгүй байдлын гол тулгуур.
Тиймээс хуучирсан баримт бичгээр УИХ-д мэдээлэл өгсөн, Оюутолгойн валютын урсгалын асуудал дээр бодит үр дүн харуулаагүй, валютын худалдааг хэт чөлөөлөх эрсдэлтэй байр суурь илэрхийлсэн Э.Анар гэх нэр дэвшигчид Монголбанкны Тэргүүн дэд ерөнхийлөгчийн эрх мэдлийг шууд өгөх нь туйлын хариуцлагагүй шийдвэр болно.
УИХ энэ томилгоог наадмын өмнөх улс төрийн чимээнд шургуулж батлах гэж байгаа бол энэ нь олон нийтийг үл тоосон, санхүүгийн аюулгүй байдлыг тоглоом болгосон хэрэг болно.
Монголбанкны Тэргүүн дэд ерөнхийлөгчийн албан тушаал бол хэн нэгний удам залгамжлах суудал биш. Энэ бол Монгол төгрөгийн хувь заяа, иргэдийн халаас, улсын санхүүгийн дархлааг хариуцах албан тушаал.
Тиймээс Э.Анарын нэр дэвшилтийг яаравчлан батлах бус, нээлттэй, баримттай, хатуу сонсгол хийж, дараах асуултад тодорхой хариулт авах ёстой.
1. Яагаад хэрэгжиж дууссан байх ёстой 2009-2020 оны стратегийн баримт бичгийг УИХ-д ирүүлсэн бэ?
2. Оюутолгойн экспортын орлого, валютын урсгал Монголбанкны үндэсний төлбөрийн системээр бүрэн дамжиж байгаа эсэхэд Монголбанк ямар хяналт тавьсан бэ?
3. “Гадаад валютын худалдааг зах зээлийн зарчимд шилжүүлнэ” гэдэг нь төгрөгийн ханшийг хамгаалах бодлогоос ухрах алхам мөн үү?
4. Монголбанкны Тэргүүн дэд ерөнхийлөгчийн албан тушаалд Э.Анарын бодит хийж бүтээсэн ажил, мэргэжлийн давуу тал юу вэ?
5. Энэ томилгоо мэргэжлийн шалгуураар явж байна уу, эсвэл улс төрийн ашиг сонирхлын найраа, өр төлөх төлөөс, удам залгамжлал уу?
Монгол төгрөгийн хувь заяаг наадмын өмнөх хөшигний ард хуушуур хорхогонд боогоод найран дунд шийдэж болохгүй ээ.
